Zagrożenia: LAWINY

Poważna sprawa. Pominiemy tutaj lawiny kamienne, błotne czy wulkaniczne, które co prawda też mogą wystąpić w przeróżnych, stanowiących ciekawy cel freeride’owej eskapady miejscach. Są to jednak zjawiska mniej powszechne. W tym miejscu skupimy się na lawinach śnieżnych.

Przy okazji…cokolwiek byśmy tu nie napisali będzie to wtórne i niekompletne dlatego już na początku odsyłamy do kompendium wiedzy na temat lawin, napisanego przez W. Niemca (linki na dole strony). Przede wszystkim jednak chcemy zwrócić uwagę, iż nic nie zastąpi porządnego, poprowadzonego przez zawodowców, kursu lawinowego oraz praktyki i ćwiczeń w terenie. Żeby poczuć klimat takiego kursu, poniżej fragment w wykonaniu legendy zarówno wspinania jak i słowa: Andrzej Machnik :)

A teraz trochę nudnej teorii:

Lawina śnieżna – masa śniegu lub lodu, obrywająca się ze stoku górskiego i zasuwająca w dół z dużą prędkością. Lawiny śnieżne mogą schodzić już po stoku, którego nachylenie sięga zaledwie 20°.

Rodzaje lawin śnieżnych:

  1. Lawiny pyłowe, powstające bezpośrednio po obfitych, świeżych opadach śniegu, poruszające się z największymi prędkościami (do 250 km/h – lawina, do 450 km/h – podmuch wytworzony przez lawinę) i tworzące wysoki welon pyłu śnieżnego, grożący uduszeniem. Przyczyną powstania lawiny pyłowej może być nawet fala akustyczna związana z głośnym krzykiem.
  2. Deski śnieżne (lawiny gipsowe), powstające z obsunięcia się całej warstwy świeżego, jeszcze nie całkiem związanego z podłożem śniegu. Przyczyną powstania takiej lawiny bywa nagły wzrost temperatury powietrza lub „podcięcie” stoku przez poruszającego się narciarza. Rodzajem deski śnieżnej jest lawina powstała na skutek oderwania się nawisu.
  3. Lawiny gruntowe, powstające na wiosnę w okresie odwilży. Zsuwające się ciężkie masy wilgotnego śniegu niekiedy głęboko erodują podłoże, porywając kamienie i okruchy skał oraz niszcząc roślinność.
  4. Lawiny mieszane – powstają z wymieszanego materiału w postaci: śniegu, lodu, kamieni, gruzu, błota, pni drzew, etc. W geologii tego typu lawina nosi nazwę spływu gruzowego.

Czynniki warunkujące powstawanie lawin:

1. Warunki terenowe m.in: nachylenie stoku i rzeźba terenu.

  • Stoki o nachyleniu 20–50° (na bardziej stromych śnieg z reguły zsuwa się systematycznie i nie gromadzi w dużych ilościach)
  • Stoki gładkie, porośnięte trawą, strome żleby, rynny, depresje, kotły oraz gładkie zbocza;
  • Terenami gdzie gromadzą się spore ilości śniegu są stoki zawietrzne. W Polsce przy przeważających wiatrach z kierunków południowych i południowo-zachodnich są to stoki północne i północno-wschodnie.

2. Warunki śniegowe

  • Jednorazowy opad (nieubitego więc) śniegu powyżej 25 cm,
  • Im bardziej zróżnicowane są przyległe warstwy śniegu, tym bardziej chwiejna jest równowaga pokrywy śnieżnej. Jeśli choć jedna warstwa zalegającego śniegu jest słabo związana z pozostałymi, może to spowodować zejście lawiny.
  • Mróz od –5 do –10 °C jest czynnikiem korzystnym, zmniejszającym zagrożenie; długotrwałe mrozy od –10 do –30 °C powodują lawiny (na skutek przemarzania powierzchni skarp, a tym samym ich wgłębnego rozsadzania powstającym wypełnieniem lodowym).
  • Odwilż (np podczas halnego) zwiększa prawdopodobieństwo
  • Duże dobowe wahania temperatur również sprzyjają powstawaniu lawin, co związane jest z „cieplnym współczynnikiem rozszerzalności skał”.

Stopnie zagrożenia lawinowego

Stopnie zagrożenia lawinowego służą do oznaczenia prawdopodobieństwa zejścia lawiny w górach. Skala jest pięciostopniowa i powszechnie stosowana w ratownictwie międzynarodowym – obowiązuje również w Polsce. Stopnie zagrożenia ogłasza się w komunikatach (raportach) lawinowych, publikowanych w lokalnych i ogólnopolskich środkach przekazu, w schroniskach od niedawna zaś na wypasionych ekranach LCD.

  • I stopień (zagrożenie nieznaczne)

Przez dłuższy czas brak opadów, stabilna pokrywa śniegowa – mechaniczne zejście lawiny jest możliwe przy bardzo dużym nacisku (np. grupa snowboardzistów) na pokrywę na skrajnie stromych stokach (kąt nachylenia powyżej 40 stopni). Możliwe samoistne występowanie małych lawin. Bezpieczne warunki do uprawiania narciarstwa i turystyki pieszej, choć bardzo strome stoki należy przechodzić pojedynczo.

  • II stopień (zagrożenie umiarkowane)

Opad od 10 do 20 cm, pokrywa śnieżna średnio związana – zejście lawiny jest możliwe przy znacznym obciążeniu na bardziej stromych stokach (kąt nachylenia powyżej 35-40 stopni). Nie należy wchodzić do żlebów i na strome odkryte stoki.

  • III stopień (zagrożenie znaczne)

Opad od 20 do 40 cm, pokrywa śnieżna słabo związana na niektórych stromych stokach (kat nachylenia powyzej 30 stopni) – mechaniczne zejście lawiny może spowodować pojedynczy człowiek. Należy omijać niebezpieczne miejsca (np. stoki z nawianym śniegiem). Powinno się korzystać z usług profesjonalnego przewodnika. Istnieje ryzyko samorzutnego zejścia średniej lawiny.

  • IV stopień (zagrożenie duże)

Opad od 40 do 70 cm, pokrywa śnieżna słabo związana na większości stoków stromych – duże lawiny mogą występować samoistnie. Należy poruszać się jedynie po bezpiecznych szlakach i trasach, choć zaleca się zaniechanie wyjścia w góry.

  • V stopień (zagrożenie bardzo duże)

Opad od 70 do 100 cm, pokrywa śnieżna słabo związana na wszystkich stokach (chwiejna) – lawiny występują samoistnie. Obowiązuje bezwzględny zakaz wyjść w góry.

Klasyfikacja wielkości lawin

1. Zsuw- przemieszczenie śniegu z minimalnym zagrożeniem zasypania (głównie możliwość spowodowania upadku)

- stosunkowo mało niebezpieczny dla ludzi

- długość lawiny <50 m,   objętość < 100 m3

2. Mała –  osiąga koniec stoku,

- może zasypać, zranić lub zabić człowieka

- długość lawiny < 100 m,  objętość < 1000 m3

3.Średnia – osiąga płaskie części doliny (o nachyleniu znacznie poniżej 30°) na dystansie poniżej 50 m

- może zasypać, zniszczyć samochód osobowy, uszkodzić ciężarówkę, może zburzyć mały budynek, połamać  pojedyncze drzewa

- długość lawiny < 1000 m,  objętość < 10 000 m3

4. Duża - osiąga płaskie części doliny (o nachyleniu znacznie poniżej 30°) na dystansie powyżej 50 m i może osiągnąć dno doliny

- może zasypać i zniszczyć dużą ciężarówkę, pociąg, może niszczyć kilka budynków i fragmenty lasu.

- długość lawiny w granicach 1 - 2 km,  objętość < 100 000m3

5. Bardzo duża - osiąga dno dolin, są to największe znane lawiny (ze względu na długość – pow. 3km  i warunki (m.in brak bezpośrednich siedzib zagrożonych zasięgiem – w Tatrach raczej nie występuje)

-  może dokonywać znaczących zmian w krajobrazie, możliwe katastrofalne zniszczenia.

- długość lawiny  około 3 km,  objętość >100 000 m3

Jak zmniejszyć ryzyko ?

Gdy musimy wejść czy wjechać w teren zwiększonego ryzyka lawinowego należy robić to pojedynczo. Pozostali obserwują pokonującego niebezpieczny odcinek terenu.

Przed wejściem w taki teren należy odpiąć pas biodrowy plecaka, kijki trzymać luźno, tak by w razie porwania przez lawinę przedmioty te nie były dla nas kotwicą. Podczas podchodzenia snowboardziści wydają się być w odrobinę lepszej sytuacji (zrzucają plecak, no chyba, że jest to plecak lawinowy z przytroczoną deską…) niż foczący pod górę skiturowcy. W trakcie zjazdu szanse poprawiają na korzyść narciarzy, którym deski powinny wypiąć się w trakcie upadku.  Deska snowboardowa jest trudna do wypięcia i będzie działała jak kotwica. Użytkownicy splitboardów mają tutaj niestety najbardziej przechlapane – przy podchodzeniu jak i przy zjeździe na desce.

Podchodzimy tą samą drogą, (np.żlebem) którą planujemy zjazd. Zachowujemy stosowne odległości tak by nadmiernie nie obciążać pokrywy śnieżnej.

Zjeżdżając należy wykonywać skręty o dużym promieniu. Skręty krótkie oraz gwałtowne hamowanie (tym bardziej gleba) bardziej obciążają pokrywę śnieżną.

Gdy nie masz dużego doświadczenia w poruszaniu się w terenie poza trasami nie idź tam bez kogoś kto takie doświadczenie posiada i jest w stanie zapewnić grupie bezpieczeństwo.

W terenie zagrożonym zapiąć ubranie, naciągnąć kaptur, kołnierz i rękawice jest po to, by uniknąć wychłodzenia jeśli już zostaniemy przysypani.

Znajdując się już w lawinie – starać się ‚pływać’, walczyć, wyrywać na powierzchnię aby utrzymać się na niej lub zostać możliwie płytko zasypanym. Oczywiście w tej sytuacji każde przytroczone przedmioty, zwłaszcza decha bądź narty, a także plecak, kijki, czekan itp. będą działały jak kotwica…

Last but not least … nie chodzimy w Tatry bez lawinowego ABC – zestaw minimum to 1) detektor 2) łopata 3) sonda. Idealnym dopełnieniem byłby plecak lawinowy (o sprzęcie tym wkrótce w dziale: testy).

Przydatne linki

LAWINOWE ABC

Wszystko o lawinach. Poradnik W.Niemca cz.1
Wszystko o lawinach. Poradnik W.Niemca cz.2
Wszystko o lawinach. Poradnik W.Niemca cz.3
www.topr.pl

www.topr.pl

www.avalanches.org/

Arkez

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Current ye@r *